EHDS: wat betekent de Europese wet voor organisaties met zorgdata?
De European Health Data Space (EHDS) is sinds maart 2025 van kracht. De komende jaren wordt steeds duidelijker wat deze Europese verordening betekent voor de manier waarop gezondheidsgegevens worden uitgewisseld en gebruikt.
Voor organisaties die zorgdata beheren of willen inzetten voor onderzoek, brengt de EHDS nieuwe mogelijkheden én vragen met zich mee.
- Welke data hebben we beschikbaar?
- Hoe zorgen we dat die data bruikbaar en van voldoende kwaliteit is?
- Hoe kunnen gegevens veilig worden gebruikt en gedeeld?
- En hoe houden organisaties grip op hun gegevens?
Eén belangrijk onderdeel van de EHDS is het secundair gebruik van gezondheidsdata: het (her)gebruik van gegevens voor bijvoorbeeld wetenschappelijk onderzoek, innovatie en beleidsontwikkeling. De bedoeling is dat gezondheidsdata beter beschikbaar en bruikbaar wordt. Maar meer data leiden niet automatisch tot meer kennis. Daarvoor zijn onder andere goede datakwaliteit, duidelijke afspraken en een veilige infrastructuur nodig. Bij Carmenda volgen we deze ontwikkelingen op de voet.
Voorbereiden begint nu
Hoewel belangrijke onderdelen van de EHDS pas vanaf 2029 van toepassing worden, worden de technische en organisatorische keuzes die nodig zijn om hierop voorbereid te zijn nu al gemaakt.
Ook in 2026 zijn er concrete ontwikkelingen. Binnen het Digital Europe Programme is €14,4 miljoen beschikbaar voor de implementatie van de EHDS. De aanvraagdeadline voor deze regeling is 1 oktober 2026. De regeling richt zich onder andere op zorgorganisaties, datahouders, onderzoeksinstellingen en IT-leveranciers die gezamenlijk als ‘hoofdconsortium’ willen opereren.
De mens achter de data
Bij het beschikbaar maken en gebruiken van gezondheidsgegevens gaat het om meer dan techniek alleen. Achter iedere dataset zit een mens. Dat maakt het belangrijk om niet alleen te kijken naar wat technisch mogelijk is, maar ook naar hoe en waarvoor gegevens worden gebruikt en wie daarbij betrokken is.
Dat is bijvoorbeeld relevant voor mensen met een verstandelijke beperking. Goede registratie en onderzoek kunnen helpen om beter zicht te krijgen op hun gezondheid, zorg en ondersteuning. Tegelijkertijd vinden we het belangrijk dat mensen uit de doelgroep zelf worden betrokken bij onderzoek en de keuzes die daarbij worden gemaakt. Binnen de academische werkplaats Sterker op eigen benen werkt Carmenda daarom samen met co-onderzoekers, mensen met een verstandelijke beperking. Samen geven we vorm aan inclusief onderzoek. Zo helpen zij ons met het opstellen van toestemmingsformulieren in makkelijke taal en helpen ze bij het geven van onderwijs aan geneeskundestudenten: ‘als jij het mij in makkelijke taal kunt uitleggen, kun je een goede dokter worden!’
Zorgdata veilig en verantwoord benutten
Het is nog te vroeg om te zeggen welke onderdelen van de EHDS precies gevolgen hebben voor Carmenda en onze samenwerkingspartners. De komende jaren wordt nog veel uitgewerkt en ook de Nederlandse implementatie zal meer duidelijkheid geven.
Wel sluiten verschillende ontwikkelingen binnen de EHDS aan bij vraagstukken waar we nu al aan werken: hoe maak je zorgdata veilig beschikbaar voor onderzoek en hoe houd je als organisatie grip op je gegevens?
Een voorbeeld daarvan is de Privacy Tool van Carmenda. Met deze tool kunnen organisaties gegevens lokaal pseudonimiseren, zonder dat de data daarvoor naar een externe omgeving hoeft. Zo blijft de controle over de gegevens bij de organisatie waar de data vandaan komt. Daarnaast werken we ook aan de ontwikkeling van een gefedereerd dataplatform en evidence based AI-algoritmes om medische, gedragsmatige en beleidsmatige inzichten te genereren.
De komende jaren zal duidelijk worden wat de EHDS concreet betekent voor organisaties die met zorgdata werken. Zoals gezegd, Carmenda volgt deze ontwikkelingen op de voet.
Wil je op de hoogte worden gehouden over deze ontwikkelingen? Schrijf je dan hier in voor de Carmenda nieuwsbrief.
